Durf in de schoenen van je collega’s te gaan staan: de kracht van emotionele intelligentie

Ik weet nog goed dat ik een aantal jaren geleden sprak met de directeur van een zeer succesvol en geliefd ziekenhuis in Zwitserland. Hij was een man die in staat was om messcherpe, strategische keuzes te maken. Dat moest ook wel, want in heel Europa staat de gezondheidszorg al jarenlang zwaar onder druk. Wie niet innoveert, wie niet scherp durft te kiezen, raakt simpelweg achterop en verdwijnt uit het landschap.

Maar deze man had, naast zijn strategische scherpte, een heel diep basisprincipe dat hij ademde in alles wat hij deed: "Vertrouwen is alles, en zonder vertrouwen is alles niets."

Natuurlijk is dit de ene kant van de medaille. Je hebt de harde, strategische keuzes net zo hard nodig als het empathische, verbindende leiderschap. Het zijn co-essentials: ze moeten beide geleefd worden, de een kan nooit zonder de ander. Net zoals een vogel twee vleugels nodig heeft om te kunnen vliegen—met slechts één vleugel fladdert hij in het rond en stort hij neer.

Graag neem ik je mee op een kleine reis langs de derde competentie van wat we bij xpand Cutting Edge Leadership noemen: emotionele intelligentie.

Als we spreken over emotionele intelligentie voor leidinggevenden, dan hebben we het niet over een vaag, zweverig concept. We definiëren het heel concreet:

Emotionele intelligentie is het vermogen om betekenisvolle verbindingen te bouwen, wederzijds vertrouwen te creëren en een omgeving te scheppen waarin mensen zich veilig genoeg voelen om eerlijk te zijn, risico’s te nemen en samen te leren—dwars door de grenzen van hiërarchie en cultuur heen.

Relationele intelligentie is de onmisbare infrastructuur voor collectief presteren. Laten we deze competentie ontleden in drie zeer concrete, hanteerbare vaardigheden.

1. Een cultuur van vertrouwen bouwen

In mijn eigen leiderschapsreis van de afgelopen veertig jaar is dit steeds een hoofdthema geweest. En ik merk het bij mezelf ook nog elke dag: het begint altijd met een gezond zelfvertrouwen als leidinggevende. Als jij jezelf niet accepteert, met al je sterktes en zwaktes, hoe kun je dan een ander de ruimte geven om te groeien?

Als leidinggevende ben je een architect van de cultuur. Je beïnvloedt de sfeer op drie niveaus: voor 10% door wat je zegt, voor 30% door wat je doet, maar voor maar liefst 60% door wie je bent. Als er geen vertrouwen is, gaan de filters van je medewerkers dicht. De bekende Harvard-hoogleraar Frances Frei herinnert ons eraan dat vertrouwen rust op drie pilaren: authenticiteit, empathie en logica. Als een van die pilaren wankelt, stort de brug van vertrouwen in.

Als de empathie ontbreekt, voelen mensen zich een nummer. Als de logica ontbreekt, begrijpen ze de richting niet. En als de authenticiteit ontbreekt, voelen ze dat je een rol speelt. Vanuit een gezond zelfvertrouwen mag je actief gaan investeren in de mensen om je heen. Niet met de boodschap: "Ik vertrouw je omdat je goed gepresteerd hebt" (dat is controle), maar: "Ik vertrouw je iets toe, omdat ik geloof in je karakter."

2. Teamvaardigheid: de kunst van het verbinden

Ook teamvaardigheid begint bij jezelf. Geloof jij werkelijk in de kracht en de noodzaak van gezonde teams? In onze huidige, complexe 'vuca-bani'-tijd is het simpelweg onmogelijk om als eenling alle antwoorden te hebben. De tijd van de solistische leider, de 'held' die alles oplost, ligt ver achter ons.

Succesvolle organisaties zijn in staat om zichzelf telkens opnieuw uit te vinden omdat ze werken met hechte leiderschapsteams. Een cruciaal element hiervan is het vermogen tot echte verbinding. De bekende onderzoekster Brené Brown omschrijft verbinding heel treffend: het is de ervaring dat je gezien, gehoord en gewaardeerd wordt, zonder dat er geoordeeld wordt.

Durf jij echt in de schoenen van je collega-leiders te gaan staan? Durf je hun perspectief te begrijpen voordat je je eigen gelijk probeert te halen? Pas wanneer we die verbinding bewust opzoeken, leggen we het fundament voor een team dat bestand is tegen stormen.

3. Feedback- en conflictvaardigheid

Hoe sterker de feedbackcultuur in je organisatie is gevestigd, hoe sneller conflicten worden uitgesproken en opgelost. In een gezonde cultuur duurt het geen maanden voordat een sluimerend conflict op tafel komt, maar lossen we het idealiter binnen vijf dagen op.

Om dit te bereiken, moeten we een aantal heel praktische vaardigheden trainen:

• Veiligheid creëren: Een gesprek zo openen dat de ander zich niet direct hoeft te verdedigen.
• Actief luisteren: Horen wat er wel wordt gezegd, maar juist ook luisteren naar wat er niet wordt gezegd.
• Moedige gesprekken: Moeilijke zaken durven aansnijden met een zeldzame combinatie van directheid én diep respect.
• Bescheidenheid: Durven twijfelen aan je eigen gelijk en openstaan voor correctie door anderen.

Het is een teken van emotionele intelligentie en volwassenheid als we merken waar we anderen hebben gekwetst of geïrriteerd. We banjeren soms zo vrolijk door het leven dat we links en rechts brokstukken achterlaten zonder dat we het zelf in de gaten hebben. Pas als de bom barst, schrikken we. Wees daarom de eerste die de hand uitsteekt en de relatie herstelt.

Waar begin je vandaag?

Dit klinkt misschien als een grote opgave, maar we hoeven niet perfect te zijn. Het gaat erom dat we groeien in kleine, gestage stappen. De reis van een wankel vlot naar een zeewaardig zeilschip gebeurt niet in één dag.

Je kunt vandaag al twee dingen doen om je emotionele intelligentie te versterken:

Ten eerste: werk aan je zelfvertrouwen. Sport regelmatig of maak muziek, alleen of met anderen. Het zijn beproefde, fysieke manieren om uit je hoofd te komen en je eigen basiskracht te voelen.

Ten tweede: bouw aan een levensstijl van dankbaarheid. Dankbare mensen stralen rust en vertrouwen uit. Ze hoeven zich niet constant te bewijzen en hebben daardoor de ruimte om écht naar de ander te luisteren.

Laat me je deze vraag stellen om vandaag eens rustig te overwegen: Op welk gebied in jouw team kies jij momenteel nog onbewust voor controle in plaats van vertrouwen, en wat is de eerste kleine stap die je kunt zetten om dat los te laten?

Ik wens je een mooie en inspirerende reis toe op deze weg.

Hartelijke groet,

Paul Donders