Cutting Edge Leadership: Surfen op de golven van een onvoorspelbare tijd

We leven in een tijd waarin de wind uit onverwachte hoeken waait en de kaarten bijna dagelijks opnieuw worden geschud. Misschien herken je het wel in je eigen organisatie. Je stippelt een koers uit voor de komende drie tot vier jaar, maar voor de inkt van het strategisch plan droog is, dwingt de realiteit je alweer tot aanpassingen. Het is een dynamiek die we niet meer kunnen negeren. We staan als ondernemers en directeuren in een permanent, strategisch spanningsveld.

Ik merk dit in mijn eigen leven en werk ook. De tijd dat we de toekomst konden berekenen met spreadsheets en vijfjarenplannen ligt definitief achter ons. Maar hoe leid je dan wel met vaste hand als de grond onder je voeten voortdurend beweegt?

Van VUCA naar BANI: De nieuwe werkelijkheid

Al in 2015 spraken we in onze trainingen bij xpand over de zogenaamde VUCA-wereld. Een term die ooit in het Amerikaanse leger ontstond en staat voor Volatility (onvoorspelbaarheid), Uncertainty (blijvende onzekerheid), Complexity (complexiteit die zich steeds verder uitbreidt) en Ambiguity (het niet meer goed kunnen onderscheiden van wat nu echt of nep is).

Sinds 2022 is daar een nieuwe laag overheen gelegd: de BANI-wereld. Ontworpen door de antropoloog Jamais Cascio, beschrijft deze blauwdruk onze huidige realiteit nog scherper:

• Brittle (Breekbaar): Systemen die robuust lijken, blijken plotseling op alle fronten breekbaar.
• Anxious (Angstig): Er heerst een diepe onderstroom van angst en hopeloosheid in de samenleving en op de werkvloer.
• Non-linear (Niet-lineair): Oorzaak en gevolg zijn losgekoppeld. Kleine oorzaken hebben gigantische, niet-lineaire gevolgen.
• Incomprehensible (Onbegrijpelijk): Gebeurtenissen volgen elkaar zo snel op dat we ze simpelweg niet meer logisch kunnen verklaren.

Veel leidinggevenden hopen ergens dat dit een tijdelijke storm is die wel weer overwaait. Ze kruipen in de loopgraven, gaan in de verdediging en proberen zo goed mogelijk te overleven. Maar overleven is een magere strategie als de wereld om je heen transformeert.

De draak bevechten of de draak berijden?

Laat me je meenemen op een persoonlijk uitstapje. Vorig jaar kreeg ik plotseling de diagnose kanker. Binnen vierentwintig uur bevond ik me persoonlijk in mijn eigen, acute VUCA-BANI-omgeving. Het gegeven 'je hebt kanker' stond als een enorme, angstaanjagende draak voor me. Op dat moment moest ik een fundamentele keuze maken. Hoe ga ik hier als mens, als echtgenoot, als vader en ook als directeur van mijn organisatie mee om?

In die eerste, intense dagen nam ik een besluit dat mijn hele perspectief veranderde:

"I do not want to be a dragon fighter, but a dragon rider."

Als je vecht tegen de draak, raak je uitgeput. De draak is vaak sterker, groter en onvoorspelbaarder dan jij. Maar als je leert de draak te berijden, gebruik je zijn opwaartse kracht en de thermiek om boven de storm uit te stijgen. Het is de kunst van het surfen op de golven, in plaats van erdoor verzwolgen te worden. Inmiddels heeft mijn therapie gelukkig heel goede resultaten opgeleverd en werk en leef ik weer met enorm veel plezier.

Voor jou als directeur in deze geopolitiek turbulente wereld staat precies diezelfde beslissing centraal. Ga je vechten tegen de onvermijdelijke golven van verandering, of kies je ervoor om te surfen op deze voortdurende vloedgolf?

De essentie van Cutting Edge Leadership

Omdat de komende jaren zo spannend en dynamisch blijven, hebben we een leiderschapsstijl nodig die acteert op het scherpst van de snede. Bij xpand noemen we dit voor de periode tot 2030: Cutting Edge Leadership.

Dit leiderschap rust, net als een stevig gebouw, op twee dragende pilaren die elkaar in evenwicht houden. Het zijn twee 'co-essentials' die we nooit los van elkaar mogen zien:

1. Strategisch scherp doorzetten (Competence)

Dit is de harde, heldere kant. Het vraagt om de competentie om complexe situaties snel te doorgronden en gedurfde, strategische keuzes te maken. Niet pappen en nathouden, maar durven snijden waar dat nodig is. Het betekent dat je als leider je verantwoordelijkheid neemt en de consequenties draagt van je besluiten—wat de bekende denker Nassim Nicholas Taleb ook wel 'skin in the game' noemt.

2. Empathisch verbindend leiden (Character)

Strategische scherpte zonder menselijkheid wordt kil en destructief. Daarom moet die eerste pilaar altijd gecomplementeerd worden door de tweede: empathische verbinding. Het is het vermogen om je mensen en je klanten echt te zien, te horen en mee te nemen door intensieve transformaties heen. Het is dienend leiderschap dat rust op authenticiteit en oprechte waardering.

Als deze twee pilaren stevig staan, ontstaat er een organisatiecultuur waarin mensen niet louter overleven, maar met veerkracht en energie samen bouwen aan de toekomst.

Jouw eerste stappen op de weg naar meesterschap

Meesterschap groeit altijd in kleine, gestage stappen. Je hoeft niet morgen perfect te zijn, maar je kunt vandaag wel een bewuste beweging inzetten. Ik wil je uitnodigen om hier eens heel eerlijk bij stil te staan. Niet bij waar je zou wensen dat je stond, maar waar je vandaag daadwerkelijk staat.

1. Breng de scherpte in kaart: Beschrijf voor jezelf eens drie gebieden in jouw organisatie waar op dit moment strategisch scherpe, duidelijke keuzes nodig zijn. Waar mag de vaagheid wijken voor helderheid?
2. Breng de verbinding in kaart: Beschrijf vervolgens drie gebieden waar jouw mensen op dit moment behoefte hebben aan jouw bezielde, empathische leiderschap. Waar hebben zij een luisterend oor en bemoediging nodig?

In een volgend artikel zullen we dieper ingaan op de twaalf meest essentiële competenties die nodig zijn om dit Cutting Edge Leadership in de praktijk vorm te geven. Maar voor nu begint het bij de fundamentele keuze van je hart: kies je voor de strijd, of leer je de draak te berijden?

De uitnodiging ligt er om vandaag die eerste stap te zetten.

Hartelijke groet,

Paul Donders