Waarom verlangen we altijd naar waardering (en hoe bouw je dat als leider echt op)?

Ik sprak onlangs met Joan, de operationeel directeur van een bloeiend ontwerp- en softwarebedrijf met zo'n 250 professionals. Joan is een aandachtige, betrokken leider, en hij was compleet stomverbaasd over een recente interne enquête. Wat bleek? 70 procent van zijn collega's beoordeelde de cultuur van waardering in hun bedrijf met een schamele 5,5 uit 10.

"Ik begrijp er niets van," zei Joan tegen me, zichtbaar aangeslagen. "Ik bedank mijn mensen voortdurend. Ik zie mezelf als een erg waarderend mens. Waarom klagen ze dan nog steeds?"

Ik besloot om met twaalf van zijn directe medewerkers om de tafel te zitten om te luisteren. Hun antwoorden waren veelzeggend. Twee van hen zeiden: "Ja, Joan doet het wel aardig." Maar de andere tien gaven vrijwel exact hetzelfde antwoord: "Hij dénkt dat hij waarderend is, maar wij ervaren dat eenvoudigweg totaal niet zo."

Het is een diepe paradox die ik keer op keer tegenkom in organisaties. We weten uit onderzoek — en uit een eenvoudige menselijke ervaring — dat een cultuur van waardering een van de allerbelangrijkste factoren is om getalenteerde mensen op de lange termijn gemotiveerd te houden. Toen we 100 artsen in een groot ziekenhuis vroegen wat ze het meest verwachtten van hun leidinggevenden, was de unanieme nummer één niet een hoger salaris of betere systemen, maar simpelweg: meer waardering. Dat is dezelfde reden waarom zoveel leraren kampen met een burn-out; ze geven alles, maar voelen zich totaal niet gezien.

Als we een duurzame organisatie willen bouwen waar mensen elke dag het beste van zichzelf geven, moeten we deze kloof overbruggen. En die reis begint altijd bij de leider in de spiegel.

Wat waardering echt betekent: waardigheid en bestemming

Om te begrijpen waarom schouderklopjes zo vaak hun doel missen, moeten we kijken naar wat echte waardering daadwerkelijk is. De denker Romano Guardini schreef ooit dat waardering ruimte geeft aan de ander — het herkent het goede en het schone in hen, en stimuleert hun bewustzijn van waardevol zijn.

Ik definieer waardering graag als het geschenk van het herkennen en aanmoedigen van twee dingen in de ander: hun waardigheid en hun bestemming.

Wanneer ik jou waardeer, geef ik je niet zomaar een snelle schouderklop omdat je een taak op tijd hebt afgerond. Dat is erkenning van prestatie, wat prima is, maar het is oppervlakkig. Echte waardering gaat dieper. Het zegt: Ik zie je. Ik erken je innerlijke waarde als mens (waardigheid), en ik zie de unieke talenten en het potentieel waar je naartoe groeit (bestemming).

Wanneer je dit soort oprechte eerbied biedt, gebeurt er iets opmerkelijks in de ander. Je zet een stroom van gezonde emotionele bronnen vrij: zelfvertrouwen, zelfrespect, hoop, moed en motivatie. Zoals neurowetenschapper Paul Zak aantoont, zorgen omgevingen met veel vertrouwen en waardering voor een drastische vermindering van stress en burn-out, terwijl ze echte energie en betrokkenheid ontketenen.

Waardering is geen beloning voor prestaties; het is een erkenning van persoon zijn.

De drie essentiële pijlers van een waarderende leider

Als waardering zo essentieel is, waarom is het dan zo zeldzaam? Omdat je het niet kunt faken of kunt reduceren tot een afvinklijstje. Het vraagt om een specifieke set innerlijke vermogens. In mijn werk met leiders zie ik drie fundamentele pijlers die van waardering geen beleefd gebaar maken, maar een transformerende cultuur:

• Relationele competentie: Dit is het vermogen om echt aanwezig te zijn. Je bent je bewust van je eigen motieven en gevoelens, maar je bent evenzeer afgestemd op de emotionele realiteit van anderen. Je luistert actief, je opmerkt de subtiele inspanningen die mensen leveren, en je hebt de gevoeligheid om aan te sluiten bij hun specifieke talenten.
• Oprecht respect: Dit betekent het vieren van de successen en unieke gaven van anderen zonder afgunst. Het gaat over het gebruiken van taal die mensen eert op elk niveau van de organisatie — van het bestuurslid tot de persoon die 's avonds laat het kantoor schoonmaakt.
• Royaalheid (vrijgevigheid): Zoals de oude wijsheid luidt: we geven om niet, omdat we om niet hebben ontvangen. Een royale leider investeert tijd, energie en gerichte aandacht om anderen te helpen slagen, en geniet ervan hen te verrassen met extra zorg en onverwachte bemoediging.

Zie deze drie pijlers als het fundament van een huis. Als je relationele competentie zwak is, klinkt je compliment zakelijk. Als respect ontbreekt, voelen je woorden als manipulatie. Maar wanneer alle drie aanwezig zijn, begint vertrouwen te bloeien.

Bewegen van wantrouwen en controle naar vrijheid

Waarom vervallen zoveel organisatieculturen in een gebrek aan waardering? Omdat het veel gemakkelijker is om te managen vanuit controle dan te leiden vanuit vertrouwen. Wantrouwen creëert van nature een behoefte aan monitoring, kpi's controleren en kritiek. Het negatieve schreeuwt immers altijd het hardst.

In feite missen we 90 procent van de realiteit als we ons alleen focussen op wat er misgaat of wat meteen onze aandacht trekt. Voor elke zichtbare fout in een team zijn er onder de oppervlakte tien stille daden van toewijding, geduld en briljante probleemoplossingen. Dankbaarheid en waardering zijn niet naïef; ze zijn een teken van hoge intelligentie omdat ze ons in staat stellen de volledige werkelijkheid te zien van wat er om ons heen gebeurt.

Wanneer een leider verandert van een houding van controle naar een houding van waardering, verandert de sfeer. Wantrouwen brengt micromanagement en onrust; vertrouwen brengt vrijheid, creatief risico's durven nemen en veerkracht. Maar om daar te komen, moet je uit je eigen behoefte aan erkenning stappen en de praktijk van het erkennen van anderen omarmen.

Praktische stappen: hoe train je de waarderingsspier?

Waardering is geen aangeboren karaktertrek die je wel of niet hebt. Het is een spier. Meesterschap groeit in kleine, gestage stappen. Als je de cultuur om je heen wilt transformeren, zijn hier drie concrete manieren om deze week te beginnen met oefenen:

1. Houd een bemoedigings-schatkist bij: Neem elke week één uur de tijd om positieve, specifieke observaties op te schrijven over de mensen met wie je werkt. Welke unieke kwaliteit liet Sarah zien in die klantafspraak? Hoe ging Thomas om met dat lastige conflict? Doe dit consequent, en binnen een paar maanden heb je een diepe bron van oprechte complimenten om uit te putten.
2. Oefen de 100-seconden-impuls: Wacht niet op functioneringsgesprekken om waarde uit te spreken. Wanneer je merkt dat iemand iets moois, vaardigs of meefalends doet, neem dan direct 100 seconden de tijd om hen te vertellen waarom het ertoe deed. Richt je op hun karakter en inzet, niet alleen op het resultaat.
3. Verras met royaalheid: Bedenk kleine, onverwachte manieren om je team te zegenen. Ik herinner me een schooldirecteur tijdens een ontzettend zware periode, die elke leraar een verrassingsdoos chocolade stuurde, simpelweg om te zeggen: "Ik zie hoe hard jullie werken, en ik eer jullie daarin." Het was niet duur, maar het gaf een krachtig signaal: je wordt niet vergeten.

Het gaat er niet om dat je dit van de een op de andere dag perfect doet. Het gaat erom dat je elke ochtend wakker wordt en jezelf afvraagt: Wie kan ik vandaag opbouwen?

Waar sta jij?

Terug naar Joan, de COO die zo puzzled was door de feedback van zijn team — hij realiseerde zich dat hij zich in zijn hart weliswaar waarderend voelde, maar dat hij zelden rustig de tijd had genomen om zijn mensen in de ogen te kijken en over hun karakter te spreken. Hij deelde high-fives uit voor gesloten deals, maar hij zag de mensen achter het werk niet echt.

Wanneer je kijkt naar je eigen dagelijkse praktijk — niet waar je zou willen staan, maar waar je vandaag daadwerkelijk staat — hoeveel van jouw energie gaat dan naar het meten van prestaties, en hoeveel gaat naar het eren van waardigheid?

Mijn uitnodiging aan jou voor deze week is eenvoudig: kies één persoon in je team of je gezin, kijk goed naar hun unieke gaven, en neem drie minuten de tijd om hen te vertellen wat je in hen ziet. Je zult versteld staan van het leven dat het vrijzet.

Warme groet,

Paul Donders